Có những nơi chúng ta đã đi qua rất nhiều lần đến mức chẳng còn nghĩ ở đó có gì đáng để chụp. Một con phố quen, một quán cà phê nằm ở góc đường, bức tường cũ trước cửa nhà hay hàng cây vẫn đứng đó mỗi buổi chiều. Mọi thứ quen đến mức mắt chúng ta tự động lướt qua. Nhưng rồi vào một ngày rất bình thường, ánh nắng rơi xuống đúng một ô cửa, bóng của một người đi ngang qua vô tình kéo dài trên mặt đường, hay một vũng nước nhỏ sau cơn mưa phản chiếu cả khoảng trời phía trên. Bạn dừng lại, nhìn thêm vài giây và bất chợt thấy trước mắt mình là một bức ảnh.

Có lẽ đó là một trong những niềm vui rất khó giải thích của người thích chụp ảnh. Không nhất thiết phải đứng trước một cảnh tượng quá đẹp, cũng chẳng cần đến một nơi mà chưa ai từng đặt chân tới. Đôi khi chỉ là giữa một nơi mà hàng trăm người đang đi qua, mình tình cờ nhìn thấy một góc rất nhỏ mà dường như chẳng ai bên cạnh để ý.

Cảnh vật không thay đổi, chỉ là chúng ta bắt đầu nhìn khác đi

Khi mới cầm máy, nhiều người thường tìm kiếm những thứ vốn đã đẹp. Thấy hoàng hôn thì hướng máy về phía mặt trời, thấy một tòa nhà đẹp thì cố lấy trọn cả tòa nhà vào khung hình. Điều đó hoàn toàn tự nhiên, bởi lúc ấy chúng ta vẫn nghĩ một bức ảnh đẹp cần bắt đầu từ một cảnh đẹp.

Nhưng chụp lâu hơn một chút, người ta bắt đầu nhận ra cảnh vật chỉ là một phần. Cùng một con phố, có người nhìn thấy dòng xe đông đúc, có người chú ý đến một cụ già ngồi trước cửa nhà, còn một người khác lại chỉ nhìn thấy vệt nắng đang len qua hai tòa nhà và chờ một ai đó bước vào đúng khoảng sáng ấy. Không ai nhìn đúng hơn ai. Chỉ là mỗi người đã chọn giữ lại một phần khác nhau của cùng một khoảnh khắc.

Có lẽ vì vậy mà điều thú vị nhất khi đi chụp cùng bạn bè thường đến lúc mọi người ngồi lại xem ảnh. Tất cả đã đi cùng một con đường, đứng dưới cùng một bầu trời và nhìn thấy gần như cùng một cảnh vật, vậy mà những bức ảnh mang về lại chẳng giống nhau. Lúc ấy mới nhận ra máy ảnh thực ra chỉ ghi lại những gì được đặt trước ống kính; còn thứ quyết định ta đặt gì vào đó vẫn là cách mỗi người nhìn thế giới.

Rồi có lúc, người ta bắt đầu nhìn nhiều hơn chụp

Những ngày đầu có máy ảnh, thẻ nhớ thường đầy rất nhanh. Thứ gì thú vị cũng muốn chụp lại vì sợ khoảnh khắc sẽ biến mất. Nhưng càng về sau, số lần đưa máy lên đôi khi lại ít đi. Không phải vì hết hứng thú, mà bởi trước khi bấm máy, chúng ta bắt đầu dành nhiều thời gian hơn để nhìn.

Ta đi thêm vài bước để xem phía bên kia có đẹp hơn không, cúi xuống thấp vì nhận ra mặt đường đang phản chiếu ánh sáng, hoặc đơn giản là đứng yên chờ một người bước vào khoảng trống trong khung hình. Có khi mất vài phút như vậy rồi cuối cùng vẫn chẳng chụp gì. Nhưng chính khoảng thời gian quan sát ấy lại khiến việc cầm máy trở nên thú vị hơn.

Và rồi thói quen đó âm thầm đi theo chúng ta ngay cả trong những ngày không mang máy ảnh. Ngồi trong quán cũng để ý ánh sáng từ cửa sổ đang rơi lên chiếc bàn thế nào. Đi qua một con hẻm lại bất giác nhìn những lớp mái nhà xếp lên nhau. Sau cơn mưa, thay vì bước tránh một vũng nước, đôi khi lại nhìn xuống xem trong đó đang phản chiếu thứ gì.

Nhiếp ảnh lúc ấy không còn chỉ tồn tại trong những lần bấm máy. Nó bắt đầu len vào cách mình quan sát những điều rất bình thường.

Có những bức ảnh chỉ thuộc về khoảnh khắc mình nhìn thấy nó

Ngày nay, gần như bất kỳ địa điểm đẹp nào cũng có thể tìm thấy hàng nghìn bức ảnh trên mạng. Chúng ta biết nên đứng ở đâu để chụp một tòa nhà, góc nào đẹp nhất khi mặt trời lặn, thậm chí giờ nào ánh sáng sẽ hoàn hảo nhất. Chưa từng đến nơi đó nhưng đôi khi đã biết trước mình sẽ chụp bức ảnh như thế nào.

Nhưng có lẽ cảm giác đáng nhớ hơn lại đến từ những bức ảnh mình không thể chuẩn bị trước.

Một người bán hàng đang thu dọn khi trời sắp tối. Một đứa trẻ chạy qua khoảng nắng cuối cùng trên con phố. Một chú mèo nằm trên bậc cửa của căn nhà cũ. Hay chỉ là cái bóng của hai người vô tình chạm vào nhau trên bức tường trong vài giây rồi biến mất.

Những khoảnh khắc ấy không chờ chúng ta tìm được thông số hoàn hảo. Chúng xuất hiện rất nhanh, đôi khi chẳng đủ thời gian để nghĩ xem mình đang dùng tiêu cự nào. Chỉ có một cảm giác rất bản năng rằng: mình muốn giữ lại điều này.

Và có lẽ chính từ những lần như vậy, một bức ảnh bắt đầu mang dấu vết của người chụp. Không phải dấu vết đến từ chiếc máy nào, lens nào hay một công thức màu đặc biệt, mà từ việc giữa rất nhiều thứ đang diễn ra, bạn đã chọn nhìn vào điều gì.

Sau cùng, niềm vui ấy thật ra rất giản dị

Không phải góc ảnh nào mình phát hiện cũng trở thành một bức ảnh đẹp. Có những tấm khi chụp thấy rất thích nhưng về nhà mở trên màn hình lớn mới nhận ra ánh sáng chưa ổn, bố cục còn vụng hoặc khoảnh khắc không đặc biệt như mình tưởng. Một thời gian sau, chúng có thể nằm đâu đó trong ổ cứng và chẳng bao giờ được đăng lên.

Nhưng điều kỳ lạ là chúng ta vẫn muốn tiếp tục mang máy ra ngoài.

Có lẽ vì niềm vui của nhiếp ảnh chưa bao giờ chỉ nằm trong những bức ảnh hoàn hảo. Nó còn nằm trong cảm giác đang bước trên một con đường rất quen rồi bất chợt dừng lại vì nhìn thấy một điều gì đó. Trong vài giây, thế giới xung quanh vẫn tiếp tục chuyển động, mọi người vẫn bước qua, nhưng riêng mình biết rằng nếu đứng ở đây, nhìn theo hướng này, vào đúng lúc này, mọi thứ bỗng ghép lại thành một khung hình.

Ta đưa máy lên, bấm một lần rồi tiếp tục đi.

Có thể sau này chẳng ai đặc biệt thích bức ảnh ấy. Có thể chính mình cũng sẽ quên nó giữa hàng nghìn tấm ảnh khác.

Nhưng khoảnh khắc nhìn thấy thì vẫn đáng giá.

Bởi trước khi cầm máy, có lẽ chúng ta cũng từng đi ngang qua những vệt nắng ấy, những ô cửa ấy, những con người ấy hàng trăm lần mà chẳng hề để ý. Nhiếp ảnh không khiến những điều bình thường trở nên đẹp hơn. Nó chỉ khiến chúng ta chậm lại đủ lâu để nhận ra rằng chúng vốn đã có những vẻ đẹp rất riêng.

Và đến một lúc nào đó, ta mới hiểu niềm vui của người chụp ảnh đôi khi chẳng cần lớn lao.

Chỉ là giữa một thế giới mà ai cũng đang nhìn, mình vẫn tìm được một điều rất nhỏ để nhìn theo cách của riêng mình.